Haber (Bildirme) Kipleri :

Haber (Bildirme) Kipleri :

a)      Görülen (di’li) Geçmiş Zaman :  Eylem kök ya da gövdelerine “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü) eklerinden biri getirilerek yapılır.

Anlamı :  Geçmişte yapılan bitmiş eylemleri kesinliğe bağlayarak anlatır. Görülen geçmiş zamanda aşağıdaki anlam özellikleri görülür :

ü       Görülen ve yaşanan bir olayın anlatımında bu kip kullanılır. Örnek :

       Öğrenciler son sınavlarına geçen hafta girdiler.

       Çocukluğumda ciddi bir hastalık geçirdim.

ü       Kesinliği, tarihi belgelere dayanan olayların anlatımında da bu kip kullanılır. Örnek: Osmanlı Devleti 1299’da kuruldu.

                   Fatih, bütün askeri dehasını kullanarak İstanbul’u fethetti.

Di’li geçmiş zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ

TEKİL

ÇOĞUL

I.

Bakm

Bakk

II.

Bakn

Baknız

III.

Bak

Baklar

b)      Duyulan (Miş’li) Geçmiş Zaman) : Eylem kök ya da gövdelerine “-mış, -miş, -muş, -müş” eklerinden biri getirilerek yapılır.

Anlamı :

ü       Geçmişte yapılan bir eylemi kesinliğe bağlamadan anlatır. Örnek :

O yıllarda ülkemizde büyük ekonomik sıkıntılar yaşanmış.

Gençlik yıllarında bütün Avrupa ülkelerini gezmiş.

ü       Kısa bir geçmiş zaman diliminde de olsa, başkasından duyulan eylemlerin anlatımında kullanılır. Örnek : Geçen gün en yakın arkadaşıyla kavga etmiş.

                                                                           Erdal, dün sinemaya gitmiş, ama filmi beğenmemiş.

ü       Farkında olunmayan bir eylemin anlatımında kullanılır. Örnek :

Öyle bir dalmışız ki, sabah olmuş.

Bir de ne göreyim herkes gitmiş.

ü       Gerçekleşen bir eyleme tanık olma durumlarında da kullanılabilir. Örnek :

Eline sağlık, çayda çay olmuş.

Kısa sürede iyice yıpranmışsın.

ü       “-dır, -dir” ek eylemleriyle kullanıldığında kesinlik ya da olasılık anlamı kazanır. Örnek : Gönderdiğin mektubu dün almıştır. (Olasılık)

              Özür dilerim, kayıtlarımız kapanmıştır. (kesinlik)

                        Miş’li geçmiş zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ

TEKİL

ÇOĞUL

I.

Okumuşum

Okumuşuz

II.

Okumuşsun

Okumuşsunuz

III.

Okumuş

Okumuşlar

c)       Şimdi Zaman : Eylem kök ya da gövdelerine “-yor” ekinin getirilmesiyle yapılır.

Anlamı :

ü       İçinde bulunduğumuz zaman dilimi içinde başlamış; ama henüz bitmemiş, sürmekte olan bir eylemin anlatımında kullanılır. Örnek :  

Çocuk bütün dikkatiyle ders dinliyor.

Ayşe’ye geçen gün gördüğümüz kazayı anlatıyordum.

ü       “-dır, -dir” ek-eylemiyle kullanıldığında olasılık anlamı kazanır. Örnek :

Bu saatte evde uyuyordur.

                        Şimdiki zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ

TEKİL

ÇOĞUL

I.

Açıyorum

Açıyoruz

II.

Açıyorsun

Açıyorsunuz

III.

Açıyor

Açıyorlar

d)      Gelecek Zaman : Eylem kök ya da gövdelerine “-acak, -ecek” eki getirilerek yapılır.

Anlamı :

ü       Henüz yapılmamış, içine girilecek bir zaman dilimi içinde yapılacak olan bir eylemin anlatımında kullanılır. Örnek : Yarın akşam İstanbul’a gideceğiz.

     Akşama misafir gelecek.

ü       “-dır, -dir” ek eylemiyle kullanılırsa, kesinlik anlamı kazanır. Örnek :

 Bu sorun en geç yarın halledilecektir.

Gelecek zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ

TEKİL

ÇOĞUL

I.

acağım

acağız

II.

acaksın

acaksınız

III.

acak

acaklar

e)      Geniş Zaman :  Eylem kök ya da gövdelerine “-r (-ır, -ir, -ur, -ür, -ar, -er)” eklerinin getirilmesiyle yapılır.

Anlamı :

ü       Genel doğruları göstermede kullanılır. Örnek : Su testisi su yolunda kırılır.

     Her canlı doğar, yaşar, ölür.

ü       Sürekli ya da genellikle yapılan eylemlerin anlatımında kullanılır. Örnek :

Geniş zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !

KİŞİ

TEKİL

ÇOĞUL

TEKİL

ÇOĞUL

I.

arım

Açmam

arız

Açmayız

II.

arsın

Açmazsın

arsınız

Açmazsınız